Hiển thị các bài đăng có nhãn Từ Thuốc tới Thiền. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn Từ Thuốc tới Thiền. Hiển thị tất cả bài đăng

Osho – Từ Thuốc tới Thiền

Sức mạnh chữa lành của tiếng cười

Osho – Từ Thuốc tới Thiền
Chương 21: Sức mạnh chữa lành của tiếng cười


Tiếng cười có năng lực thiền và năng lực thuốc. Nó chắc chắn làm thay đổi chính hoá chất của bạn; nó thay đổi sóng não của bạn, nó thay đổi thông minh của bạn – bạn trở nên thông minh hơn. Phần tâm trí của bạn đã từng ngủ bỗng nhiên tỉnh dậy. Tiếng cười đạt tới phần bên trong nhất của bộ não của bạn, tới trái tim bạn. Con người của tiếng cười không thể bị đau tim được. Con người của tiếng cười không thể tự tử được. Con người của tiếng cười tự động đi tới biết thế giới của im lặng, bởi vì khi tiếng cười dừng lại bỗng nhiên có im lặng. Và mỗi lần tiếng cười trở nên sâu hơn thì đi theo ngay sau nó là im lặng sâu lắng hơn.
Nó chắc chắn gạn lọc bạn – khỏi truyền thống, khỏi rác rưởi của quá khứ. Nó cho bạn tầm nhìn mới về cuộc sống. Nó làm cho bạn sống động hơn và rạng ngời hơn, sáng tạo hơn.
Bây giờ, thậm chí y học nói rằng tiếng cười là một trong những thuốc đi sâu nhất mà tự nhiên đã cung cấp cho con người. Nếu bạn có thể cười khi bạn ốm bạn sẽ làm cho mạnh khoẻ của mình quay trở lại sớm hơn. Nếu bạn không thể cười, thậm chí nếu bạn đang mạnh khoẻ, sớm hay muộn bạn sẽ mất mạnh khoẻ của mình và bạn sẽ trở nên ốm yếu. Tiếng cười đem năng lượng nào đó từ cội nguồn bên trong của bạn lên bề mặt. Năng lượng bắt đầu tuôn chảy, theo sát tiếng cười như cái bóng. Bạn đã quan sát nó chưa? – khi bạn thực sự cười, trong vài khoảnh khắc đó bạn trong trạng thái thiền sâu sắc. Suy nghĩ dừng lại. Không thể nào vừa cười vừa nghĩ được. Chúng là đối diện nhau: hoặc bạn có thể cười hoặc bạn có thể nghĩ. Nếu bạn thực sự cười, suy nghĩ dừng lại. Nếu bạn vẫn nghĩ, tiếng cười sẽ chỉ làng nhàng, nó sẽ chỉ làng nhàng, vuốt đuôi. Nó sẽ là tiếng cười què quặt. Khi bạn thực sự cười, bỗng nhiên tâm trí biến mất. Và toàn bộ phương pháp luận thiền là cách đi vào vô trí – tiếng cười là một trong những cánh cửa đẹp để đi vào nó.
Như tôi được biết, nhảy múa và tiếng cười là những cánh cửa tốt nhất, tự nhiên, dễ tiếp cận. Nếu bạn thực sự nhảy múa, suy nghĩ dừng lại. Bạn cứ tiếp tục và tiếp tục mãi, bạn xoay tròn và xoay tròn, và bạn trở thành cơn lốc – tất cả biên giới, tất cả phân chia đều bị mất. Bạn thậm chí không biết thân thể bạn kết thúc ở đâu và sự tồn tại bắt đầu từ đâu. Bạn tan chảy vào trong sự tồn tại và sự tồn tại tan chảy vào trong bạn; có chờm lấp biên giới. Và nếu bạn thực sự nhảy múa – không điều khiển nó mà cho phép nó điều khiển bạn, cho phép nó sở hữu bạn – nếu bạn bị điệu vũ sở hữu, suy nghĩ dừng lại. Cùng điều đó xảy ra với tiếng cười. Nếu bạn bị tiếng cười sở hữu, suy nghĩ dừng lại. Và nếu bạn biết tới vài khoảnh khắc vô trí, những thoáng nhìn đó sẽ hứa hẹn cho bạn nhiều phần thưởng nữa đang tới. Bạn chỉ phải trở thành ngày càng nhiều về loại đó, về phẩm chất đó, về vô trí đó. Càng cười nhiều hơn, suy nghĩ phải bị vứt bỏ. Tiếng cười có thể là việc đưa vào trạng thái vô suy nghĩ tuyệt vời….
Trong vài thiền viện các nhà sư phải bắt đầu buổi sáng của mình bằng tiếng cười và phải kết thúc buổi đêm của mình bằng tiếng cười – điều đầu tiên và điều cuối cùng! Thử điều đó đi. Nó rất tuyệt vời. Nó có vẻ chút ít điên rồ – bởi vì biết bao nhiêu người nghiêm chỉnh ở khắp xung quanh. Họ sẽ không hiểu. Nếu bạn hạnh phúc, họ bao giờ cũng hỏi tại sao. Việc hỏi này là ngu ngốc! Nếu bạn buồn, họ chẳng bao giờ hỏi tại sao. Họ coi điều đó là đương nhiên – nếu bạn buồn, thế là tốt. Mọi người đều buồn cả. Có gì mới trong đó nào? Thậm chí nếu bạn muốn kể cho họ thì họ cũng chẳng quan tâm bởi vì họ biết tất cả về nó, bản thân họ cũng buồn. Cho nên phỏng có ích gì mà kể câu chuyện dài? – cắt nó đi cho ngắn! Nhưng nếu bạn cười chẳng bởi lí do gì thế thì họ trở nên cảnh giác – cái gì đó đã đi sai. Con người này dường như có chút ít điên rồ bởi vì chỉ người điên mới tận hưởng tiếng cười; chỉ trong nhà thương điên bạn mới tìm thấy người điên cười. Điều này là không may, nhưng điều này là như vậy.
Sẽ khó, nếu bạn là chồng hay vợ, sẽ khó cho bạn để bỗng nhiên cười vào sáng sớm. Nhưng cứ thử nó – nó đáng giá cực kì đấy. Đấy là một trong những tâm trạng đẹp nhất khi thức dậy, đi ra khỏi giường. Chẳng bởi lí do gì cả! – bởi vì không có lí do nào. Đơn giản bạn lại có đó, vẫn sống – đó là phép màu. Điều đó dường như kì cục – tại sao bạn lại sống? Và lần nữa thế giới có đó. Vợ bạn vẫn ngáy, và vẫn cùng phòng ấy, cùng nhà ấy. Trong cái thế giới thay đổi thường xuyên này – điều người Hindu gọi là ảo vọng maya – ít nhất một đêm không gì thay đổi cả sao? Mọi thứ có đó: bạn có thể nghe thấy tiếng người đưa sữa và giao thông đã bắt đầu, và cùng tiếng ồn đó – cũng đáng cười lắm chứ!
Một ngày nào đó bạn sẽ không dậy vào buổi sáng nữa. Một ngày nào đó người đưa sữa sẽ gõ cửa, vợ bạn sẽ ngáy, nhưng bạn sẽ không có đó. Một ngày nào đó cái chết sẽ tới. Trước khi nó quật ngã bạn, cười to – trong khi có thời gian cười to. Và nhìn vào toàn bộ cái buồn cười này: lại cùng ngày bắt đầu; bạn đã làm đi làm lại cùng những điều đó trong cả đời mình. Lần nữa bạn sẽ xỏ chân vào đôi dép lê, xô vào buồng tắm – để làm gì? Đánh răng, tắm táp – để làm gì? Bạn đi đâu? Sẵn sàng rồi chẳng đâu mà đi cả! Mặc quần áo, xô đến văn phòng – để làm gì? Chỉ để làm cũng những điều đó vào ngày mai sao?
Nhìn vào toàn bộ cái buồn cười của nó – và cười to. Đừng mở mắt vội. Khoảnh khắc bạn cảm thấy rằng giấc ngủ đã qua, trước hết bắt đầu cười đã, thế rồi mở mắt – và điều đó sẽ đặt ra xu hướng cho cả ngày. Nếu bạn có thể cười sáng sớm bạn sẽ cười cả ngày. Bạn đã tạo ra hiệu ứng dây chuyền; việc này dẫn tới việc khác. Tiếng cười dẫn tới nhiều tiếng cười hơn. Và gần như bao giờ tôi cũng thấy mọi người chỉ làm điều sai. Từ ngay sáng sớm vừa ra khỏi giường là đã phàn nàn, u sầu, buồn bã, chán nản, khổ. Thế rồi cái nọ dẫn tới cái kia – và chẳng để làm gì cả – và họ giận dữ. Điều đó rất tồi bởi vì nó sẽ thay đổi bầu không khí của bạn cho cả ngày, nó sẽ đặt ra hình mẫu cho cả ngày.
Thiền nhân lành mạnh hơn. Trong cái điên khùng của họ, họ vẫn lành mạnh hơn bạn. Họ bắt đầu bằng tiếng cười… và thế thì cả ngày bạn sẽ cảm thấy tiếng cười bật ra, phụt ra. Có biết bao nhiêu điều buồn cười xảy ra khắp nơi! Thượng đế phải chết vì cười – hàng thế kỉ, vĩnh hằng, khi thấy cái buồn cười này của thế giới. Những con người mà ngài đã tạo ra, và tất cả những cái ngớ ngẩn – đấy thực sự là vở hài kịch. Ngài phải cười to. Nếu bạn trở nên im lặng sau cái cười của mình, một ngày nào đó bạn sẽ nghe thấy Thượng đế cũng cười, bạn sẽ nghe thấy toàn bộ sự tồn tại cười – cây cối và đất đá và các vì sao với bạn.
Thiền sư đi ngủ ban đêm với tiếng cười. Ngày qua rồi, vở kịch khép lại rồi – với tiếng cười ông ấy nói, “Tạm biệt nhé, và nếu tôi còn sống sáng mai nữa tôi sẽ đón chào bạn lần nữa với tiếng cười.”
Thử nó đi! Bắt đầu và kết thúc ngày của bạn với tiếng cười, và bạn sẽ thấy, dần dần, ở giữa hai điều này ngày càng nhiều tiếng cười bắt đầu xảy ra. Và bạn càng trở nên cười nhiều hơn, bạn càng tôn giáo hơn.
Hàng triệu người đã quên mất cách cười. Ở một số nước các nhà tâm lí đang chuẩn bị tài liệu cho mọi người được dạy ở trường phổ thông, đại học, bệnh viện, về cách cười, bởi vì họ đã phát hiện ra điều tôi đã nói liên tục với bạn: tình yêu và tiếng cười đi đôi với nhau, và tiếng cười là một trong những phương thuốc lớn lao nhất. Đồng thời nó cũng là việc thiền lớn. Các nhà nghiên cứu đã làm việc rất sâu để tìm điều gì xảy ra khi mọi người cười. Luồng máu của họ thay đổi, các tế bào não của họ trở nên tích cực hơn, nhịp tim của họ trở nên nhịp điệu hơn. Cái gì đó giống như tiếng cười đã được các nhà khoa học tìm ra là cực kì quan trọng – nhưng họ cũng lại cực kì đần độn về nó. Họ nghĩ điều đó phải là việc huấn luyện; mọi học sinh phổ thông phải được huấn luyện cách cười.
Và nếu mọi người được huấn luyện cách cười, thì không tiếng cười nào sẽ tồn tại cả! Bây giờ họ đang nói rằng trong mọi bệnh viện nên có một cái buồng đặc biệt, buồng khôi hài nơi tất cả các bệnh nhân nên kể chuyện tiếu lâm và cười. Điều đó được tính toán rất kĩ: điều mà thuốc của họ không thể làm được, tiếng cười có thể làm được. Nhưng với tôi, nếu tiếng cười tới như việc huấn luyện thì nó có thể làm cái gì đó, nhưng nó không thể là việc biến đổi toàn bộ, chỗ mà trong một khoảnh khắc toàn thể bản thể bạn ngân lên, bao la ra, trẻ lại và không có hiệu quả phụ.
Mới hôm nay tôi đã đi tới biết rằng một phần ba bệnh tật trên thế giới là do bác sĩ tạo nên. Một cách không chủ ý – chỉ bởi vì thuốc của họ, cái cứ làm phát sinh hiệu quả phụ.Vào khoảnh khắc này chúng có thể hữu dụng, nhưng chúng có thể tạo ra cái gì đó trong hoá chất của bạn, trong hooc môn của bạn, trong sinh học của bạn. Và bạn có thể chẳng bao giờ liên hệ với chúng. Bạn đã uống thuốc aspirin chỉ để chữa đau đầu – nói cho đúng, chỉ cho vợ bạn! – nhưng aspirin đó sẽ có hiệu quả riêng của nó, và bạn là hiện tượng phức tạp.
Chính nhân loại đáng thương mới cần huấn luyện cười. Cái ngày đó sẽ rất xấu nếu chim hỏi, “Trước hết huấn luyện cho chúng tôi đã, thế rồi chúng tôi sẽ hót.” Và công sẽ nói, “Chúng tôi chẳng quan tâm tới mây. Trước hết dạy chúng tôi đi; thế rồi chúng tôi sẽ xoè cánh ra.” Nhưng công múa khi đám mây mưa đầu tiên bắt đầu tới; không có huấn luyện cho nó, không có trường huấn luyện cho công. Không huấn luyện nào cho chim cả, không huấn luyện nào cho hoa cả – tại sao con người lại phải được huấn luyện về mọi thứ? Tại sao người đó không được phép tự phát?
Có nỗi sợ nào đó trong tính tự phát, bởi vì hành vi tự phát là không thể dự đoán được. Bạn có thể cười ai đó và người đó có thể đơn giản nhìn vào bạn dường như bạn là kẻ đần độn. Không có nhu cầu cho người đó cười đáp lại – người đó là tự phát, người đó đang cảm thấy giống như nhìn bạn là kẻ đần độn. Chẳng có gì sai trong đó; đấy là vấn đề của người đó. Bạn cười – đấy là vấn đề của bạn. Tại sao làm lộn xộn lên? Để tránh né những tình huống như vậy, mọi người đã được huấn luyện về mọi thứ: cách bước đi, cách nói, nói gì, khi nào nói điều đó. Một cách tự nhiên, dần dần họ trở thành rất giả dối – chỉ là các diễn viên trong vở kịch, lặp lại điều đối thoại.
Tôi đã tới thăm một trường đại học thần học lớn nhất châu Á, nơi huấn luyện các nhà truyền giáo đi tới tất cả các vùng phương Đông nghèo khó để cải đạo họ thành Ki tô giáo. Ông hiệu trưởng là một người bạn, và ông ấy đưa tôi đi quanh khu trường. Trong một lớp, tôi không thể nào tin vào mắt mình được. Điều tôi thấy được thực hiện là ngớ ngẩn đến mức tôi gần như sững sờ. Thầy giáo đã dạy quãng sáu mươi sinh viên, những người đã sẵn sàng, gần như sẵn sàng ra đi làm việc truyền giáo. Ông ấy bảo họ, khi họ lặp lại phát biểu nào đó của Jesus, loại điệu bộ nào, loại diễn tả khuôn mặt nào phải dùng… khi nào là lúc đập bàn, và khi nào là lúc thì thào im lặng rằng Thượng đế là tình yêu. “Và khi các em mô tả cõi, đừng chỉ mô tả nó một cách nhàm chán. Để cho khuôn mặt các em rạng rỡ lên; để cho từng lời là dịu ngọt thuần khiết, toàn thơ ca.”
Vào lúc đó một sinh viên hỏi, “Và khi chúng tôi mô tả địa ngục, chúng tôi phải làm gì?”
Thầy nói, “Khi có liên quan tới địa ngục… cứ như các anh, thế là hoàn hảo đấy.”
Không có huấn luyện về địa ngục bởi vì bạn trông đã như là đang trong địa ngục rồi!
Tôi hỏi ông hiệu trưởng, “Ông không thấy điều vô nghĩa này sao? Những người này chẳng có cảm động gì, còn ông ấy lại đang áp đặt lên họ rằng khi người ta nói điều gì đó thì cần cách diễn đạt nào đó trên khuôn mặt, trong ánh mắt, trong bàn tay.”
Tôi chưa bao giờ theo bất kì khoá huấn luyện nào, nhưng khi cần thì tay biết điều phải làm. Lời biết khi nào dừng và khi nào để im lặng kế tục. Mắt chớp lên bởi chính chúng khi bạn đang mô tả kinh nghiệm của riêng mình. Thế thì không có nỗ lực…
Tất cả những điều cần thiết là bảo cho mọi người: Tự phát! Khi tiếng cười tới, đừng chặn nó lại. Trong thế giới này, mọi thứ đều trở thành giả, bởi vì bạn tin vào cái giả. Đơn giản thôi, chỉ là chính mình. Không cần phải hành động. Bất kì hành động nào tới một cách tự phát, để nó tới; tận hưởng tự phát của nó. Thế thì bạn sẽ thấy cái đẹp, định tâm, đơn giản. Cái gì đó đích thực – không giả, không rởm. Tất cả điều này đơn giản thế.
Ngày xưa một nông dân trong trang trại mình có một con gà trống, vốn là một trong những sinh vật lười biếng nhất đã từng sống tới giờ. Thay vì gáy như lúc phải gáy, khi mặt trời lên vào buổi sáng, nó đơn thuần đợi cho tới khi gà trống khác gáy đã – và thế rồi nó mới gật đầu đồng ý.
Nhưng nếu đấy là tự phát, nó có cái đẹp riêng. Tại sao phải bận tâm? – ai đó khác đang làm điều đó. Tôi hoàn toàn đồng ý với con gà trống đó; tôi chưa bao giờ làm bất kì cái gì trong đời mình cả. Nếu ai đó ngẫu nhiên làm nó…
Để mở hội mừng kỉ niệm đám cưới vàng, Saul và Sylvia Shulman quyết định lặp lại cùng những điều họ đã làm vào tuần trăng mật. Họ tới cùng khách sạn đó và đặt đúng cái phòng đó. Sylvia bôi cùng loại nước hoa và mặc cùng loại áo ngủ. Như ông ta đã làm vào đêm trăng mật, Saul vào buồng tắm và Sylvia nghe thấy ông ta cười – hệt như anh ta đã làm năm mươi năm trước đây. Cho nên khi ông ta quay lại Sylvia nói, “Anh yêu, điều đó thực là tuyệt – mọi thứ vẫn như cũ. Em có thể nhớ điều đó cứ như là nó mới hôm qua. Năm mươi năm trước anh cũng đi ra từ buồng tắm và cười theo cùng cách ấy. Vào lúc đó em không có đủ dũng cảm để hỏi anh, nhưng bây giờ, anh hãy nói cho em. Tại sao anh đã cười?”
“Thế này, nó cũng giống như thế này, em yêu,” Pail nói. “Năm mươi năm trước đó, khi anh đi đái, anh đái ướt cả trần nhà. Còn tối nay anh đái ướt cả chân!”
Đơn giản một cách hồn nhiên. Con người này phải đã là người rất tự phát. Người đó đã nói ra chân lí – chẳng có gì phải che giấu về nó cả. Nhưng phần lớn trong các bạn sẽ không dám nói ra chân lí. Chân lí rất đơn giản; nó không cần huấn luyện, không chuẩn bị, không bài tập. Bạn đơn giản là cái bạn đang là. Chỉ chấp nhận nó và bộc lộ nó cho thế giới.
Kết thúc quyển ‘Từ Thuốc đến Thiền’ – Quay về Mục lục

Nhìn vào tương lai

Osho – Từ Thuốc tới Thiền
Chương 20: Nhìn vào tương lai


Các khả năng mà kĩ nghệ gen mang tới là tuyệt đối hấp dẫn, và không có nhu cầu cảm thấy sợ gì về nó cả. Trong thực tế, điều chúng ta đã làm trong hàng triệu năm là việc sinh sản số lượng lớn – việc sinh sản số lớn ngẫu nhiên.
Bạn có biết loại trẻ con nào chúng ta đang cho sinh thành ra không? Bạn có biết liệu nó có mù loà, què quặt, chậm phát triển, ốm đau, yếu đuối, dễ tổn thương với đủ mọi loại bệnh tật trong cả cuộc sống nó không? Người yêu của bạn có biết anh ta đang làm gì không? Trong khi bạn làm tình bạn chẳng có quan niệm, thậm chí không một khả năng phán đoán. Bạn đang cho sinh thành ra trẻ con giống hệt con vật, và bạn không cảm thấy sợ về điều đó, bạn không cảm thấy khiếp hãi gì về điều đó cả. Và bạn thấy cả thế giới này đầy những người chậm phát triển, què quặt, đui mù, điếc lác, câm tịt. Tất cả những điều này đều là rác rưởi! Ai chịu trách nhiệm cho điều đó? Và đấy không là sinh sản số đông sao?
Quan niệm của tôi về việc sinh đẻ khoa học ra trẻ con là ở chỗ, có ý thức, tỉnh táo, có chủ ý, chúng ta đang mang một vị khách tới trái đất. Chúng ta biết người đó là ai, người đó là gì và người đó cuối cùng trở thành cái gì; người đó sẽ sống bao lâu, người đó thông minh như thế nào. Chúng ta đang cắt bỏ tất cả các khả năng về trẻ con mù, trẻ con điếc, trẻ con câm, chậm phát triển theo đủ mọi cách – về mặt vật lí, tâm lí – và bạn cảm thấy sợ sao? Đừng ngu xuẩn thế.
Việc sinh thành khoa học ra đứa trẻ không phải là mang thú tính. Bạn đang siêu việt lên trên con vật bằng việc cho sinh thành đứa trẻ một cách khoa học. Điều đó thật hấp dẫn, điều vĩ đại nhất, điều quyến rũ nhất. Chúng ta có thể làm được điều đó, điều đó đã là thực tế khoa học. Chúng ta có thể tạo ra con người mạnh khoẻ hơn, người sẽ sống lâu như chúng ta muốn, và chúng ta có thể cho chúng nhiều thông minh như được cần tới trong công việc của chúng.
Một đôi lứa đi tới một phòng thí nghiệm khoa học và bảo họ rằng họ muốn có một đứa trẻ như Albert Einstein, nhưng còn hơn ông ấy, sống hai trăm tuổi; và nó không nên bị bệnh tật gì, nó nên mạnh mẽ. Phòng thí nghiệm khoa học tìm đúng trứng trong ngân hàng, đúng tinh trùng trong ngân hàng, và đứa trẻ được tạo ra trong ống nghiệm với mọi sự thận trọng.
Bạn sẽ phải chấp thuận đứa trẻ này, bạn không thể tạo ra đứa trẻ được. Việc sinh sản trẻ con mang tính thú vật. Việc nhận trẻ con từ trí tưởng tượng của bạn… Mọi người đều muốn Shakespeare được sinh ra, muốn con họ là nhà thơ vĩ đại, nhạc sĩ vĩ đại, vũ công vĩ đại. Mọi người mẹ đều nghĩ rằng con mình đang sắp là một siêu nhân theo cách nào đó, và mọi người mẹ đều thất vọng – đứa con trở nên hư hỏng. Nó mất hút trong cả cái đám đông này trên một hành tinh quá đông đúc cư dân. Đây là sinh sản số đông. Nhưng với việc nhận một đứa con, bạn có thể suy tư về tất cả những phẩm chất bạn cần. Bạn có thể hỏi lời khuyên của các chuyên gia về phẩm chất nào sẽ có ích trong cuộc sống của nó, nó sẽ có khả năng yêu bao nhiêu… Bạn muốn một Romeo sao? – bạn có thể được một Romeo. Đấy chỉ là vấn đề hoá học. Romeo có nhiều hooc môn nam hơn bất kì người nào khác, anh ta giầu hơn; đó là lí do tại sao một phụ nữ không đủ cho anh ta.
Bạn muốn một nhà thơ siêu việt lên trên tất cả các nhà thơ của quá khứ? Một nhà khoa học mà trong so sánh thì tất cả những nhà khoa học của quá khứ sẽ giống như người lùn? Một nhạc sĩ đem tới cái chưa biết, cái vô hình qua âm thanh cho bạn? Một nhà thơ cất lên bài ca về niềm vui và lễ hội mà không ai khác đã từng làm? Bạn có thể yêu cầu bất kì cái gì, và họ chỉ làm việc, tính toán trứng nữ nào, tinh trùng nam nào sẽ tạo ra con người như vậy. Tinh đó không phải là của bạn, trứng đó không phải là của vợ bạn; bạn nhận đứa con. Theo cách này bạn có thể nhận được nhân loại mà bao giờ cũng được mơ ước tới: việc sinh ra siêu nhân, người được làm ra gần như bằng thép. Mohammad Ali vĩ đại sẽ không thể nào đối diện với người đó – chỉ một cú đấm vào mũi và ông ta sẽ đi đời.
Điều gì làm bạn sợ? Bạn không muốn ở trên con vật sao? Cái ham muốn rằng đó sẽ là tinh trùng của bạn, đó sẽ là trứng của vợ bạn, đơn giản là xấu. Trẻ con thuộc về vũ trụ. Nó có đặc biệt gì nếu đấy là tinh trùng của bạn? Phỏng có ích gì tạo ra người què quặt, chỉ bởi vì đấy là tinh trùng của bạn? Khoa học có thể làm được việc nâng cao bạn lên trên con vật – và đấy không phải là việc sinh sản số đông, nó sẽ chính là điều đối lập. Sẽ không có dây chuyền lắp ráp như cách ô tô được sản xuất ra. Nó sẽ là rất cá nhân bởi vì mọi đôi đều có chọn lựa và tự do để quyết định loại trẻ con nào họ muốn.
Làm sao ý tưởng về sinh sản số đông lại đi vào tâm trí bạn? Bạn có cho rằng mọi người đều muốn có cùng loại con không? Bạn lầm. Bạn có cho rằng các phòng thí nghiệm khoa học sẽ cứ sản sinh ra trẻ con theo ý muốn riêng của họ, và bạn phải chấp nhận chúng không? Thế thì đấy sẽ là sinh sản số đông. Tôi không ủng hộ điều đó. Bạn tuyệt đối tự do chọn lựa. Ngay bây giờ bạn hoàn toàn mù quáng và làm bất kì cái gì bạn đang làm trong bóng tối hoàn toàn. Bạn đơn giản là kẻ nô lệ của sinh vật mù quáng.
Bạn không muốn thoát khỏi sinh vật mù quáng sao? Bạn không muốn vượt lên trên gắn bó ngu xuẩn này với cái ý tưởng rằng trẻ con được sinh ra từ tinh trùng của bạn và trứng của vợ bạn sao? Những cái trứng ấy không biết chúng thuộc vào ai. Và có gì đặc biệt về tinh trùng của bạn nào? Bạn không biết gì về nó cả. Bạn hoàn toàn vô nhận biết về loại người nào đang tranh đấu bên trong bạn để được sinh ra. Bạn không có chọn lựa, bạn đơn giản là nô lệ.
Điều tôi đang nói về việc sinh khoa học làm cho bạn vượt ra ngoài nô lệ, mù quáng, đen tối. Nó làm cho bạn theo một cách chắc chắn được tâm linh hơn, bởi vì bạn không còn bận tâm rằng tinh trùng của bạn, trứng của vợ bạn là tuyệt đối cần thiết cho con bạn. Bạn nêu ra yêu cầu của mình; bạn nhận lấy đứa bé. Và bạn có thể hỏi các chuyên gia cái gì sẽ là tốt nhất cho đứa trẻ. Bạn không thích con bạn là thiên tài duy nhất sao? Với gắn bó vô tích sự bạn được thoả mãn với đứa trẻ què quặt. Và cho việc sinh ra đứa bé què quặt, đứa trẻ mù loà, bạn có làm điều ân huệ gì cho đứa trẻ không? Nó sẽ chẳng bao giờ tha thứ cho bạn cả! Bạn chịu trách nhiệm. Và nó sẽ phải sống một cuộc sống không phải là cuộc sống chút nào.
Tầm nhìn của tôi đem cho bạn tự do toàn bộ, và tất nhiên, cả trách nhiệm lớn lao. Ngay bây giờ bạn đang sản sinh ra trẻ con chẳng có trách nhiệm nào cả. Bạn có phương tiện có sẵn để xác định đứa trẻ có mầu da gì, có khuôn mặt thế nào – Hi lạp, La mã?… Bạn có thể tạo ra trẻ con trông giống như bức điêu khắc, hoàn toàn đẹp, với thiên tài ở chiều nào đó của cuộc sống, sống một cuộc sống của tình yêu, đủ thông minh để loại bỏ đi tất cả các tu sĩ và mọi chính khách. Chúng sẽ không trở thành tín đồ của lãnh tụ, chúng sẽ đủ là chính chúng.
Ngay bây giờ, bạn đang làm gì? Trước hết bạn tạo ra đứa trẻ trong mù quáng, bóng tối, không biết nó sẽ trở thành giống gì. Thế rồi bạn buộc nó phải trở thành nô lệ bằng việc làm cho nó thành người Ki tô giáo, Hindu giáo, Mô ha mét giáo, hay về chính trị thì cho chúng những ý thức hệ nào đó – xã hội, phát xít, tư bản. Và nó lại không đủ thông minh để nổi dậy chống lại tất cả những cảnh nô lệ này.
Đứa trẻ trong tầm nhìn của tôi sẽ tuyệt đối tự do. Nó sẽ không thuộc vào bất kì đảng phái chính trị nào, nó sẽ không thuộc vào bất kì tôn giáo có tổ chức nào. Nó sẽ có tôn giáo riêng của mình, nó sẽ có ý thức hệ chính trị riêng của mình. Cần gì nó phải bám theo quanh ai đó và là người thuộc đảng nào đó? Nó có thể nghĩ xa hơn Karl Marx – và Karl Marx chỉ là một nhà tư tưởng. Nó có thể sống lâu đến mức nó không vội vàng về cái gì cả; kiên nhẫn, sẵn sàng chờ đợi – nó có đủ thời gian. Nghĩ về Albert Einstein sống ba trăm tuổi. Ông ấy sẽ đem phép mầu cho thế giới. Nhưng bởi vì chúng ta đã sống trong một thân thể ngẫu nhiên, nên ông ấy phải chết.
Chúng ta có thể gạt bỏ bệnh tật, tuổi già. Chúng ta có thể lập chương trình cuộc sống theo mọi cách. Chúng ta thậm chí có thể lập chương trình cho cuộc sống của đứa trẻ, để cho khi nó muốn chết chỉ thế thì nó mới chết; ngoài ra nó có thể cứ sống mãi. Nếu nó cảm thấy rằng vẫn còn tinh hoa nó chưa nếm trải, nếu nó cảm thấy vẫn còn những chiều hướng nó chưa thám hiểm, nếu nó cảm thấy rằng cần thêm thời gian nữa, thế thì nó là người chủ để quyết định sống bao lâu.
Cho tới nay, các bạn đã sống trung bình bẩy mươi năm – điều đó bao gồm cả những người sống một trăm năm mươi năm ở nơi nào đó trên thế giới. Tại Nga có những người đã vượt qua một trăm năm mươi năm, và họ vẫn còn trẻ trung. Có những người ở phần nào đó của Kashmir, bị Pakistan xâm chiếm, sống rất dễ dàng đến một trăm năm mươi năm, một trăm sáu mươi, một trăm bẩy mươi tuổi. Và đó là sự kiện đáng ngạc nhiên – tôi đã ở với những người đó – người một trăm năm mươi tuổi vẫn đang làm việc trên cánh đồng theo cùng cách như người đó đã làm khi năm mươi, với cùng sức mạnh, với cùng sảng khoái.
Tất cả mọi điều cần thiết là việc lập kế hoạch tốt hơn, lai giống tốt hơn. Đấy là sự kiện đã được biết và được áp dụng với con vật. Bạn có thấy nhiều loại chó đẹp trên khắp thế giới không? – nhỏ, to, mạnh mẽ, hay chỉ đẹp. Xem chúng nhảy quanh bạn vui sướng thế. Bạn có nghĩ rằng chúng tới từ thiên nhiên mù quáng không? Không, trong nhiều thế kỉ chúng ta đã lai giống chó.
Bạn biết điều đó như một sự kiện – toàn bộ thế giới chấp nhận điều đó – rằng đàn ông không nên lấy chị em riêng của mình. Tại sao? Điều đó đáng phải là điều đơn giản nhất, lấy chị em riêng của mình. Bạn đã yêu cô ấy rồi, bạn đã sống cùng cô ấy từ lúc sinh, các bạn biết lẫn nhau. Nhưng tại sao tất cả các nền văn hoá lại cấm điều đó? Tất cả các nền văn hoá đều nói rằng hôn nhân nên tiến hành với người xa, người không thuộc cùng một cây gia đình, bởi vì khoảng cách càng xa, sản phẩm càng tốt. Nếu người Mĩ da trắng lấy người da đen, đứa trẻ sẽ tốt hơn người Mĩ da trắng lấy người Mĩ da trắng, hay người da đen lấy người da đen khác, bởi vì khoảng cách giữa hai người này là rất lớn – khác nhau nhiều thế kỉ. Họ đã trưởng thành trong các bầu không khí khác nhau, việc lập trình của họ là hoàn toàn khác lẫn nhau. Cho nên khi hai nền văn hoá, truyền thống, tập tục, kiểu sống hoàn toàn khác nhau gặp nhau, họ cho sinh thành con người tốt hơn, người có thừa kế kép: thừa kế của người da đen và thừa kế của người Mĩ da trắng… Trong phòng thí nghiệm sẽ có thể tìm ra các tế bào trứng và tinh trùng xa nhau nhất có thể được. Và chúng ta có thể tạo ra qua việc lai giống đó một người hoàn toàn mới.
Chẳng có gì hoảng sợ về nó cả. Đấy không phải là sinh sản đám đông. Đôi này phải nói loại người nào họ muốn có làm con của mình. Điều đó tránh đi mọi sự ngẫu nhiên. Và chúng ta sẽ tạo ra con người vũ trụ – không Trung Quốc, không Ấn Độ, không Anh Quốc, mà là con người vũ trụ. Cho nên, xin cứ say mê, đừng cảm thấy hoảng và sợ. Chẳng có gì phải sợ cả.
Bạn đã thấy cách trẻ con được sinh ra trong quá khứ. Trong hàng triệu năm bạn đã làm cùng điều đó – kết quả là gì? Kết quả quyết định giá trị của điều bạn đã làm. Thỉnh thoảng mới có một Einstein hay Bertrand Russell – thỉnh thoảng thôi! Điều này không phải. Điều đó đáng là hiện tượng thông thường, bình thường. Thỉnh thoảng có lẽ sẽ có một người được sinh ra từ vô nhận biết, vô tỉnh táo về phần nhà khoa học; nếu không thì mọi người đã là thiên tài cả. Nghĩ xem: toàn thế giới đầy những người như Rabindranath, Jean-Paul Sartre, Jaspers, Heideger! Và chúng ta có thể ngăn cản những người như Aldolph Hitler, Mussolini, Joseph Stalin khỏi được sinh ra, bởi vì họ đã là tai hoạ ở đây. Chúng ta có thể đóng cánh cửa hoàn toàn với mọi Genghis Khans, Tamerlanes, Nadir Shahs – tất cả những con quỉ xấu xí đó mà có cuộc sống chỉ gồm giết người, phá huỷ mọi người, thiêu đốt mọi người.
Cách chúng ta đã sống không chứng tỏ điều phải. Chúng ta chỉ có một đám đông người lùn tất cả xung quanh – đây là điều bạn nên hoảng sợ! Nhưng việc có khu vườn các thiên tài, những người sáng tạo, một khu vườn tại đó chúng ta đã vứt bỏ đi tất cả những người cuồng tín, những kẻ khờ, chính khách – nói tóm lại, chúng ta đã lấy ra tất cả những cái độc, mọi ô nhiễm… Có biết bao nhiêu thứ trong ý tưởng này. Bây giờ, bao nhiêu người đang đau khổ bởi vì họ có mũi hếch? Toàn bộ cuộc đời họ, họ cảm thấy kém cỏi. Bao nhiêu người đau khổ bởi vì họ chỉ có một mũi? Nếu bạn nhìn vào họ, mọi thứ khác nhỏ thế còn mũi lại lớn thế…
Tôi đã từng nghe: một nhà triệu phú có cái mũi rất to và đôi mắt rất nhỏ, nhưng ông ấy là người giầu nhất trong cộng đồng. Mọi người hay cười sau lưng ông ta, nhưng không ai dám… Ông ta được một gia đình mời đến ăn tối. Gia đình này bận tâm mỗi một điều: con họ, một triết gia bẩm sinh, cứ hỏi về mọi thứ.
Ngay từ sáng họ đã dạy cho nó, “Con có thể hỏi bất kì cái gì, nhưng khi người giầu này tới, con không được hỏi về cái mũi của ông ấy.” Họ bảo nó nhiều lần đến mức nó trở nên quan tâm ghê lắm: “Mũi ông ấy lớn thế nào nhỉ?” Họ chưa bao giờ ngăn cản nó hỏi bất kì câu hỏi nào. Tại sao cái mũi này lại quan trọng thế? Nó thực sự kích động, háo hức chờ cho nhà triệu phú này tới. Khi ông ấy tới, đứa trẻ cười phá lên. Nó nói với bố mẹ nó, “Ông ấy chỉ có mũi, không có gì hết cả! Và sao bố mẹ lại ngăn cản con…? Ông ấy là loài hiếm!” Nó phá huỷ toàn bộ mọi nỗ lực.
Nhưng mọi người… gần như mọi người đều đang chịu đựng cái gì đó này khác. Ai đó chịu đựng mầu da, ai đó chịu đựng chiều cao; ai đó quá cao, ai đó quá thấp. Bạn đã tạo ra cái gì? Đây là sinh sản số đông đấy – ngẫu nhiên, được sinh ra trong bóng tối. Ít nhất con người – người là đỉnh cao nhất của sự tồn tại – cũng không nên phải chịu đựng thêm nữa cái phức cảm tự ti này. Cách duy nhất là sinh sản khoa học ra trẻ con. Và có vô hạn khả năng trong nó.
Chẳng hạn, nếu đứa trẻ được sinh ra trong phòng thí nghiệm khoa học họ có thể sinh ra một đứa trẻ tương tự đồng thời. Đứa trẻ kia sẽ được giữ trong phòng thí nghiệm lớn lên đồng thời; hệt như đứa đã đưa đi cho một gia đình nhận, đứa kia sẽ lớn lên trong phòng thí nghiệm. Chính sự tồn tại của đứa kia tạo ra những cơ hội lớn. Chẳng hạn, bạn bị gẫy chân. Bây giờ chẳng cần phải bận tâm để cố định chỗ gẫy nữa – chân của đứa kia có thể được lấy ra và trao cho bạn. Một cái gì đó đi sai, nổi đoá, trong đầu bạn – bây giờ không cần gì tất cả các nhà tâm lí, phân tâm, tâm thần. Đầu bạn chỉ việc bỏ đi, bạn lấy cái đầu mới. Người kia sẽ vẫn còn trong trạng thái mê man cả đời, trong việc đông cứng sâu. Nó sẽ không biết gì về điều đang xảy ra. Nó chỉ có đó trong trường hợp một cái gì đó đi sai với bạn – và nhiều điều đi sai trong cuộc sống, thậm chí với mọi thận trọng. Cái gì đó bao giờ cũng có thể đi sai; cuộc sống là câu chuyện dài. Bạn có thể gặp tai nạn ô tô… bây giờ, điều đó không thể nào bị ngăn cản bởi việc sản sinh khoa học ra trẻ con…
Nhưng tất cả phụ thuộc vào liệu chúng ta có đủ dũng cảm để vươn lên trên bản thân nỗi sợ của chúng ta không. Chúng ta phải vươn lên trên cảm giác sợ hãi. Bị hấp dẫn với con người mới đi! Con người mới phải có loại sinh thành mới. Con người mới phải có loại cuộc sống mới, loại tình yêu mới, loại cái chết mới. Người đó sẽ là mới trong mọi cách có thể. Người đó sẽ thay thế mô hình cũ đã quá đông đúc trên thế giới – những đồ đồng nát. Họ không còn cần thiết nữa. Đấy là quá trình đơn giản của việc lập trình cho tế bào đầu tiên. Và chỉ tế bào đầu tiên mới có thể được lập chương trình, bởi vì thế thì nó cứ tái tạo bản thân nó – đó là quá trình tự động. Bạn có thể lập trình nó cho mọi thứ. Ngay bây giờ điều đó là khó; nó đã được lập trình cho đủ mọi loại bệnh tật, nó đã được lập trình cho cái chết, tuổi già. Bạn không thể nào có bất kì kiểm soát nào lên nó. Không có cách nào để thay đổi chương trình bây giờ, bởi vì tất cả các tế bào đều có cùng chương trình. Nếu chúng được lập trình cho một bệnh đặc biệt mà bạn bị mắc bởi việc kế thừa, bạn sẽ chịu cái bệnh đó. Nó có thể được thay đổi, nhưng chỉ trong gặp gỡ đầu tiên của các tế bào đực và cái. Mọi thứ có thể được lập trình, và bản sao chính xác của bạn có thể được giữ trong phòng thí nghiệm. Nếu tim bạn không làm việc tốt, tim mới có sẵn – sẽ khớp đích xác với bạn, bởi vì nó tới từ bản sao của bạn, bản sinh đôi của bạn.
Bất kì cái gì mới cũng gây hoảng sợ, nhưng nó chỉ gây sợ cho kẻ hèn nhát. Bất kì cái gì mới cũng quyến rũ, nhưng nó quyến rũ chỉ người bạo dạn. Hãy bạo dạn, bởi vì chúng ta cần một thế giới mới, dũng cảm.
Thầy coi các thực nghiệm trên cuộc sống con người, như sinh nhân tạo và đổi tim và não, là tiến bộ hay như hành động chống lại tự nhiên?
Việc này tất cả phụ thuộc vào ai định làm điều đó. Nếu chính khách định làm điều đó, hay cái gọi là tôn giáo định làm điều đó, thế thì nó là chống lại tự nhiên. Họ không thể làm bất kì cái gì tự nhiên, họ chống lại tự nhiên. Nhưng nếu điều đó được thực hiện bởi một viện hàn lâm quốc tế của các nhà khoa học – tôi nói viện hàn lâm khoa học quốc tế – điều đó có thể là một bước tiến bộ cực kì, và nó sẽ không chống lại tự nhiên. Nó sẽ là trưởng thành của tự nhiên. Nhưng tất cả phụ thuộc vào ai làm điều đó. Bản thân thực nghiệm là trung lập. Không thực nghiệm nào có bất kì lợi ích được đầu tư nào, nó là trung lập. Bạn có thể dùng thuốc độc để giết bạn; cùng chất độc đó có thể được dùng bởi người ngành y để cứu bạn. Tất cả đều phụ thuộc vào người làm điều đó.
Chẳng hạn, việc phát hiện ra năng lượng nguyên tử là một bước tiến bộ cực kì lớn, bước nhảy lượng tử. Chúng ta đã tìm ra chìa khoá để biến đổi trái đất thành thiên đường – biết bao nhiêu năng lượng trong một nguyên tử nhỏ bé thế. Và chúng ở trong mọi thứ… chỉ trong giọt sương sớm có tới hàng triệu nguyên tử. Bất kì nguyên tử nào, nếu nó được làm nổ ra, sẽ thoát ra nhiều năng lượng đến mức bạn có thể làm cho cả trái đất sống trong xa hoa. Hay bạn có thể tạo ra Hiroshima và Nagasaki – hàng nghìn người chết trong vài giây. Nhưng bởi vì năng lượng nguyên tử, sau phát minh của nó, rơi vào tay của các chính khách, nó đã trở thành kẻ phục vụ cho cái chết. Bây giờ thậm chí còn có nhiều vũ khí hạt nhân tiên tiến hơn có thể phá huỷ toàn bộ trái đất. Đã có những vũ khí đủ để phá huỷ trái đất này bẩy lần. Người ta đơn giản tự hỏi tại sao các quốc gia lại cứ phát triển mãi ngày một nhiều vũ khí hạt nhân thế. Bẩy lần phá huỷ trái đất này không đủ sao?
Trong thực tế, bạn có thể phá huỷ trái đất này chỉ một lần thôi. Nhưng tiến bộ khoa học rơi vào trong tay các chính khách bởi vì chỉ họ mới có thể cung cấp đủ tài chính để làm cho các phát hiện này thành có thể. Các nhà khoa học của cả thế giới nên nghĩ lại điều đó: thiên tài của họ đang bị những kẻ đần độn sử dụng! Các nhà khoa học nên tự ngắt mình ra khỏi mọi quốc gia – dù đấy là Liên Xô hay Mĩ. Họ nên tạo ra một viện hàn lâm khoa học quốc tế. Và điều đó không khó. Nếu tất cả các nhà khoa học trên thế giới đều hợp sức cùng nhau, tài chính có thể thành có sẵn, và những phát minh này có thể giúp cho con người vô cùng…
Khoa học không nên là độc quyền của bất kì quốc gia nào, bất kì nước nào. Toàn bộ ý tưởng này là đần độn. Làm sao khoa học lại có thể bị độc quyền được? Và mọi quốc gia đều đang cố gắng độc quyền các nhà khoa học, giữ bí mật các phát minh của họ. Điều này là chống lại nhân loại, chống lại tự nhiên, chống lại sự tồn tại. Bất kì cái gì một thiên tài phát hiện ra nên phục vụ cho toàn thể.
Bạn đang hỏi liệu các phát minh như thay tim người hay thay não người có là các bước tiến bộ hay không. Chúng có tầm quan trọng lớn để đem nhân loại mới vào trên trái đất. Nếu thân thể của Einstein không còn có khả năng sống, bạn có nghĩ việc cấy toàn bộ não của ông ấy vào một người mạnh khoẻ, trẻ trung là tốt hay không? Người mới này sẽ trở thành Einstein, bởi vì tất cả thiên tài của Einstein đã được cấy sang một thân thể trẻ hơn.
Theo cách này thân thể có thể cứ thay đổi, nhưng chúng ta giữ thiên tài của Albert Einstein phát triển qua nhiều thế kỉ. Và nếu một người trong cuộc sống bẩy mươi năm có thể cho nhiều thế, bạn có thể tưởng tượng nếu bộ não người đó tiếp tục làm việc hàng thế kỉ điều đó sẽ ích lợi biết bao nhiêu cho nhân loại, cho toàn bộ vũ trụ. Đây thực sự là lãng phí: cái bình chứa bị cũ đi, và bạn vứt cả nội dung nữa. Thân thể chỉ là cái bình chứa. Nếu bình chứa trở nên bẩn, cũ, không dùng được, thì đổi bình, nhưng đừng vứt nội dung đi. Tâm trí thiên tài có thể sống vĩnh viễn trong các thân thể khác; điều đó chẳng có gì chống lại tự nhiên cả. Tim bạn, nếu nó bắt đầu yếu đi, và nếu bạn có giá trị mênh mông với nhân loại… sợ gì mà không đổi tim? Ai đó có thể chết vì ung thư, nhưng tim người đó hoàn toàn mạnh khoẻ; trái tim đó có thể được cấy vào một người có tài, một thiên tài, vẫn mạnh khoẻ, nhưng trái tim lại không mạnh. Điều này là đơn giản; chẳng có gì trong nó chống lại tự nhiên cả.
Nhưng với các chính khách và quyền lực trong tay họ, tất nhiên mọi tiến bộ đều chống lại tự nhiên. Mọi thứ mà thiên tài con người đã phát hiện ra, đã phát minh ra, cuối cùng đều phục vụ cho cái chết. Các tu sĩ cũng vậy. Bây giờ khoa học không còn là đứa trẻ nữa, rằng nó phải phụ thuộc vào người khác. Khoa học bây giờ đủ trưởng thành, nó là người lớn. Chút dũng cảm…
Tôi đưa ra lời mời tất cả các nhà khoa học trên thế giới; chúng tôi có chỗ, chúng tôi có những người thông minh ở đây để giúp bạn theo mọi cách có thể. Đây sẽ là cuộc cách mạng lớn trong lịch sử con người. Toàn thể sức mạnh sẽ nằm trong tay các nhà khoa học, người chưa bao giờ làm điều gì hại cho bất kì ai. Và một khi tất cả các sức mạnh là trong tay của các nhà khoa học, chính khách sẽ mờ đi theo cách của họ. Họ đã khai thác các nhà khoa học vì mục đích của mình, và bị bất kì ai khai thác thì không phải là hành động có chân giá trị.
Các nhà khoa học nên nhận ra chân giá trị của mình, họ nên nhận ra tính cá nhân của mình. Họ nên nhận ra rằng họ đã bị khai thác qua nhiều thời đại bởi các tu sĩ và chính khách. Bây giờ là lúc tuyên bố rằng khoa học đang sắp đứng trên đôi chân của riêng mình. Đây sẽ là tự do vĩ đại. Thế thì tất cả những thực nghiệm này, như những đứa trẻ phòng thí nghiệm, sẽ mang phẩm chất khác, bởi vì bạn có thể thu xếp loại thiên tài bạn cần. Mãi cho tới nay điều đó mới chỉ là ngẫu nhiên, và bởi vì nó đã là ngẫu nhiên, nên chín mươi chín phần trăm mọi người chẳng có gì để đóng góp cả. Họ chỉ đóng góp thêm vấn đề cho thế giới. Bây giờ, Ethiopia đã đóng góp gì cho thế giới? Những nước nghèo đã đóng góp gì cho thế giới – hay ngay cả nước giầu? Ngoại trừ các vấn đề, các cuộc chiến tranh, chẳng có đóng góp gì về phần họ cả.
Nhưng nếu bạn có thể cho sinh ra trẻ con trong phòng thí nghiệm khoa học… Điều đó là có thể, không có vấn đề gì trong nó… Dục, lần đầu tiên, sẽ đơn giản là trò vui! Trẻ con sẽ được sinh ra trong phòng thí nghiệm. Chúng sẽ thuộc về tất cả. Và bởi vì bạn không định tạo ra trẻ con theo cách cũ – nó đáng phải là bất hợp pháp và tội lỗi khi làm như vậy, bạn sẽ ở sau chấn song tù nếu bạn làm điều đó – thế thì nhiều vấn đề của cuộc sống bạn sẽ đơn giản tan biến đi.
Tại sao con người cứ khăng khăng thế? Trong suốt nhiều thời đại khăng khăng vẫn còn đó: con người muốn chắc chắn rằng đứa con được sinh ra từ bụng vợ mình là của mình. Tại sao? Dẫu sao thì bạn là ai? Đấy là vấn đề về tài sản, bởi vì con bạn sẽ trở thành người kế thừa tất cả những cái bạn đã tích luỹ. Bạn muốn chắc chắn rằng đấy là con bạn, không phải con của hàng xóm. Phụ nữ đã bị giữ gần như bị tù bởi nỗi sợ đơn giản rằng nếu họ bắt đầu trộn lẫn với mọi người sẽ khó quyết định được đứa trẻ là con ai. Chỉ người mẹ mới biết, hay thậm chí cô ấy có thể cũng chẳng biết.
Một khi việc sinh ra cuộc sống chuyển vào trong tay của khoa học, dục sẽ được biến đổi. Thế thì bạn không ghen tuông, thế thì bạn không là độc đoán, thế thì chế độ một vợ một chồng là ngớ ngẩn. Thế thì dục chỉ là vui đùa, cách thức bạn chơi quần vợt. Và bạn không bận tâm rằng bạn tình phải theo kiểu một vợ một chồng – hai thân thể tận hưởng lẫn nhau… Và sẽ không có sợ hãi rằng vợ có thể mang thai và sẽ có vấn đề, tài chính hay cái gì khác. Dục sẽ không còn là vấn đề cho dân số thế giới; nó sẽ không còn là vấn đề cho tu sĩ. Trong thực tế, nếu trẻ con được sinh ra trong phòng thí nghiệm khoa học nhiều vấn đề rắc rối của thế giới sẽ tan biến. Và chúng ta có thể tạo ra những người tốt nhất: đẹp đẽ, mạnh khoẻ, có khả năng sống lâu như chúng ta mong muốn. Tuổi già là không cần thiết – con người có thể vẫn còn trẻ trung, mạnh khoẻ, không ốm bệnh. Tất cả những bệnh viện này và biết bao nhiêu người, bao nhiêu tiền đổ vào. Bạn có biết – Mĩ chi tiêu nhiều tiền vào thuốc nhuận tràng còn hơn vào giáo dục. Ý tưởng vĩ đại sao! Ai quan tâm tới giáo dục? Vấn đề là ở thuốc nhuận tràng chứ!
Nhưng điều cơ bản phải ghi nhớ: các nhà khoa học phải đủ dũng cảm và tuyên bố rằng họ không thuộc vào bất kì quốc gia nào, vào bất kì tôn giáo nào, rằng bất kì điều gì họ làm đều sẽ dành cho toàn nhân loại. Và tôi không thấy rằng có bất kì cái gì không thể được trong nó cả. Tôi hoàn toàn ủng hộ cho những phát minh tiến bộ đó có thể làm cho con người hạnh phúc hơn, sống lâu hơn, trẻ trung hơn, mạnh khoẻ hơn, và điều đó làm cho cuộc sống của người đó nhiều vui đùa hơn và ít là cuộc hành trình hành hạ từ cái nôi tới nấm mồ.
Xem tiếp Chương 21 – Quay về Mục lục

Bệnh AID

Osho – Từ Thuốc tới Thiền
Chương 19: Bệnh AID



Tôi không biết gì ngay cả về bệnh aid đầu tiên, và bạn lại hỏi tôi về AIDS cuối cùng! Nhưng dường như tôi sẽ phải nói đôi điều về nó. Và trong một thế giới mà những người chẳng biết gì về bản thân mình có thể nói về Thượng đế, những người chẳng biết gì về địa lí của trái đất có thể nói về cõi trời và địa ngục, thì không phải là không thể quan niệm nổi việc tôi nói điều gì đó về AIDS, mặc dầu tôi không phải là bác sĩ điều trị. Nhưng cái bệnh bây giờ được gọi là AIDS cũng không phải chỉ là bệnh. Nó là cái gì đó nhiều hơn, một cái gì đó ở bên kia giới hạn của nghề y.
Như tôi thấy nó, nó không phải là bệnh theo cùng loại như các bệnh khác; do đó mới nguy hiểm về nó. Có lẽ nó sẽ giết chết ít nhất hai phần ba nhân loại. Về cơ bản nó là việc không có khả năng chống lại các bệnh tật. Người ta dần dần thấy bản thân mình mong manh đối với đủ mọi loại nhiễm khuẩn, và người ta không có kháng cự bên trong để đấu tranh lại việc nhiễm khuẩn này.
Với tôi điều đó có nghĩa là nhân loại đang mất ý chí để sống. Bất kì khi nào một người mất đi ý chí để sống thì kháng cự của người đó sụp đổ ngay lập tức, bởi vì thân thể tuân theo tâm trí. Thân thể là kẻ phục vụ rất bảo thủ của tâm trí; nó phục vụ tâm trí theo cách tôn giáo. Nếu tâm trí mất ý chí để sống điều đó sẽ được phản ánh trong thân thể bằng việc vứt bỏ kháng cự chống lại ốm bệnh, chống lại cái chết. Tất nhiên bác sĩ điều trị sẽ chẳng bao giờ bận tâm về ý chí để sống – đó là lí do tại sao tôi lại nghĩ tốt hơn cả là tôi nói điều gì đó.
Vấn đề này đang sắp trở thành một vấn đề khổng lồ trên khắp thế giới đến mức bất kì sáng suốt nào từ bất kì chiều hướng nào cũng có thể có ích mênh mông. Ngay lúc bắt đầu người ta đã nghĩ nó là bệnh đồng dục. Từ khắp nơi trên thế giới các nhà nghiên cứu đã ủng hộ cho ý tưởng rằng nó là cái gì đó đồng dục – người ta đã tìm ra rằng bệnh này xảy ra ở đàn ông nhiều hơn đàn bà. Nhưng bây giờ các nhà nghiên cứu nói rằng AIDS không phải là bệnh đồng dục chút nào, đó là bệnh dị dục, và nó xảy ra nếu mọi người cứ thay đổi bạn tình – trộn lẫn với nhiều đàn bà, với nhiều đàn ông, liên tục thay đổi bạn tình. Việc thay đổi liên tục này là nguyên nhân cho bệnh này. Đồng dục chẳng liên quan gì tới nó, theo nghiên cứu của họ.  Với tôi điều đó rất có ý nghĩa.
Nó chẳng liên quan gì tới cả dị dục lẫn đồng dục. Nó chắc chắn có điều gì đó liên quan tới dục. Và tại sao nó có điều gì đó liên quan tới dục? – bởi vì ý chí sống được bắt rễ trong dục. Nếu ý chí sống biến mất, thế thì dục sẽ là vùng dễ tổn thương nhất của cuộc sống để mời cái chết.
Nhớ thật rõ rằng tôi không là người ngành y, và bất kì điều gì tôi đang nói cũng là từ một quan điểm hoàn toàn khác. Nhưng có nhiều khả năng về điều tôi đang nói lại còn đúng hơn điều cái gọi là những nhà nghiên cứu này đang nói, bởi vì việc nghiên cứu của họ là nông cạn. Họ chỉ nghĩ tới các ca; họ thu thập dữ liệu, sự kiện.
Đấy không phải là cách thức của tôi – tôi không là người thu thập sự kiện. Công việc của tôi không phải là nghiên cứu mà là nhìn thấu. Tôi cố gắng nhìn vào trong mọi vấn đề sâu nhất có thể được. Tôi đơn giản bỏ qua điều nông cạn, vốn là lĩnh vực của các nhà nghiên cứu. Công việc của tôi có thể gọi là tìm vào trong (insearch), không là nghiên cứu (research). Tôi cố gắng hiểu thấu sâu, và tôi thấy rõ ràng rằng dục là hiện tượng có liên quan nhiều nhất tới ý chí sống. Nếu ý chí sống suy giảm đi, dục sẽ dễ tổn thương; thế thì đấy không phải là vấn đề dị dục hay đồng dục.
Dường với tôi, bệnh này là tâm linh. Con người đã đi tới điểm người đó thấy hết đường. Quay ngược lại là vô nghĩa bởi vì tất cả mọi điều người đó đã thấy, đã sống, đều chỉ ra cho người đó chẳng có gì trong đó cả; nó đã chứng tỏ tất cả đều vô nghĩa. Quay trở lại không có nghĩa; tiến lên trước không có đường: đối diện với người đó là vực thẳm. Trong tình huống này nếu người đó mất ham muốn, ý chí sống, điều đó không phải là không dự kiến được.
Bằng thực nghiệm người ta đã chứng minh rằng nếu một đứa trẻ không được nuôi lớn lên bởi những người yêu thương – mẹ, bố, trẻ con khác trong gia đình – nếu đứa con không được nuôi lớn lên bởi những người yêu thương, bạn có thể cho nó mọi thứ nuôi dưỡng nhưng bằng cách nào đó thân thể nó cứ co lại. Bạn cho mọi thứ cần thiết – nhu cầu thuốc được đáp ứng, nhiều chăm sóc được thực hiện – nhưng đứa trẻ cứ co lại. Đấy là bệnh chăng? Vâng, với tâm trí thuốc men mọi thứ đều là bệnh tật; cái gì đó phải sai. Họ sẽ cứ nghiên cứu các sự kiện, tại sao nó lại xảy ra. Nhưng đấy không phải là bệnh tật.
Ý chí sống của đứa trẻ thậm chí còn chưa nảy sinh. Nó cần hơi ấm tình yêu, những khuôn mặt vui vẻ, trẻ con nhảy nhót, hơi ấm của thân người mẹ – ở giữa những điều làm cho đứa trẻ cảm thấy rằng cuộc sống có kho báu vô cùng cần được thám hiểm, rằng có nhiều niềm vui, điệu vũ, trò chơi; rằng cuộc sống không chỉ là sa mạc, rằng có những khả năng mênh mông. Nó phải có thể thấy những khả năng đó trong những con mắt xung quanh nó, trong những thân thể quanh nó. Chỉ thế thì ý chí sống mới tràn ra – gần giống như dòng suối. Bằng không, nó sẽ co lại và chết – không bởi bất kì bệnh vật lí nào, nó sẽ đơn giản co lại và chết.
Tôi đã ở các trại mồ côi; một trong các bạn tôi, Rekhchand Parekh, ở Chanda Maharashtra, đã cai quản một trại trẻ mồ côi – quãng một trăm đến một trăm mười trẻ mồ côi ở đó. Một trẻ mồ côi tới, hai ngày tuổi, ba ngày tuổi; mọi người sẽ bỏ chúng lại ngay trước trại trẻ. Ông ấy muốn tôi tới thăm trại trẻ, tôi nói, “Lúc nào đó về sau tôi sẽ tới thăm nó, bởi vì tôi biết bất kì cái gì có đó sẽ làm cho tôi buồn không cần thiết.” Nhưng ông ấy cứ nài nỉ, thế là một lần tôi tới, và điều tôi đã thấy… Họ làm mọi chăm sóc, ông ấy đã đổ tiền của mình cho những đứa trẻ này, nhưng chúng tất cả đều sẵn sàng chết vào bất kì lúc nào. Các bác sĩ có đó, y tá có đó, tiện nghi thuốc có đó, thức ăn có đó, mọi thứ đều có đó. Ông ấy đã cho ngôi nhà gỗ một tầng đẹp của riêng ông ấy – ông ấy đã chuyển sang ở căn nhà gỗ nhỏ hơn – một khu vườn đẹp và mọi thứ có đó; nhưng ý chí sống không có đó.
Tôi bảo ông ấy, “Những đứa trẻ này sẽ cứ chết dần đi.”
Ông ấy nói, “Ông đang nói tôi sao? Tôi đã cai quản trại trẻ mồ côi này mười hai năm nay; hàng trăm đứa trẻ đã chết. Chúng tôi đã cố gắng mọi cách có thể để giữ chúng sống, nhưng chẳng cái gì dường như có tác dụng. Chúng cứ co lại và một ngày nào đó đơn giản chúng không còn đó.”
Nếu có bệnh tật bác sĩ có thể giúp đỡ, nhưng không có bệnh gì; đơn giản, đứa trẻ không có ham muốn sống. Khi tôi nói điều này cho ông ấy vấn đề trở thành rõ ràng cho ông ấy. Ông ấy ngay lập tức, ngay ngày hôm đó, trao trại trẻ cho chính phủ, và ông ấy nói, “Tôi đã cố gắng giúp những đứa trẻ này trong mười hai năm trời; bây giờ tôi biết điều đó là không thể được. Điều chúng cần tôi không thể cho được, cho nên tốt hơn cả là chính phủ tiếp quản nó.” Ông ấy nói với tôi, “Tôi đã đi tới điểm này nhiều lần, nhưng tôi không phải là người giỏi phát biểu ra cho nên tôi không thể hình dung ra nó là gì. Nhưng theo một cách mơ hồ tôi đã cảm thấy rằng cái gì đó bị bỏ lỡ và điều đó cứ giết chết chúng.”
AIDS là cùng hiện tượng này nhưng ở đầu bên kia. Đứa trẻ mồ côi co lại và chết bởi vì ý chí sống của nó chưa bao giờ nẩy ra, chưa bao giờ tràn ra, chưa bao giờ trở thành dòng chảy. AIDS là tại đầu bên kia: Bạn bỗng nhiên cảm thấy bạn là kẻ mồ côi của sự tồn tại. Cảm giác là đứa trẻ mồ côi của sự tồn tại này làm cho ý chí sống của bạn biến mất. Và khi ý chí sống biến mất, dục sẽ là cái đầu tiên bị ảnh hưởng bởi vì cuộc sống của bạn bắt đầu với dục; nó là sản phẩm phụ của dục.
Cho nên trong khi bạn đang sống, đang rộn ràng, hi vọng, tham vọng, và ngày mai vẫn còn là điều mơ tưởng – để cho bạn có thể quên đi tất cả ngày hôm qua cái đã là vô nghĩa, bạn có thể quên đi hôm nay cũng là vô nghĩa… nhưng ngày mai khi mặt trời lên và mọi thứ sẽ khác… Tất cả các tôn giáo đều đã cho bạn hi vọng đó.
Những tôn giáo này đều đã thất bại. Mặc dầu bạn cứ giữ mãi cái nhãn – Ki tô giáo, Do Thái giáo, Hindu giáo – đấy chỉ là cái nhãn. Bên trong, bạn đã mất hi vọng, hi vọng đã biến mất. Các tôn giáo không thể giúp gì, chúng là giả. Chính khách không thể giúp gì. Họ chưa bao giờ có ý định giúp đỡ cả; đấy chỉ là chiến lược để khai thác bạn. Nhưng cái không tưởng giả tạo này – chính trị hay tôn giáo – có thể giúp ích gì cho bạn? Sớm hay muộn, một ngày nào đó con người sẽ trở nên chín chắn; và đó là điều đang xảy ra. Con người đang trở nên chín chắn, nhận biết rằng mình đã bị lừa bởi các tu sĩ, bởi bố mẹ, bởi chính khách, bởi các nhà sư phạm. Người đó đơn giản bị lừa bởi mọi người, và họ đã nuôi dưỡng người đó bằng những hi vọng giả tạo. Cái ngày người đó chín chắn và nhận ra điều này, ham muốn sống sẽ rơi mất. Và điều đầu tiên bị tổn thương bởi nó sẽ là bản năng dục của bạn. Với tôi đó là AIDS.
Khi bản năng dục của bạn bắt đầu co lại bạn thực sự hi vọng rằng cái gì đó sẽ xảy ra và bạn sẽ đi vào trong im lặng vĩnh hằng, vào trong việc biến mất vĩnh hằng. Việc cưỡng lại của bạn không có đó. AIDS không có triệu chứng nào khác ngoại trừ rằng sự cưỡng lại của bạn cứ bị vứt bỏ đi. Và nhiều nhất bạn có thể sống được hai năm nếu bạn may mắn và không ngẫu nhiên bị nhiễm bệnnh. Mỗi lần nhiễm bệnh sẽ không thể nào chữa nổi, và từng lần nhiễm bệnh sẽ làm yếu bạn thêm nữa. Hai năm là dài nhất để bệnh nhân AIDS có thể sống; và người đó có thể biến mất lúc nào đó trước đó. Và không cách chữa nào sẽ có ích, bởi vì không cách chữa nào có thể đem trở lại ý chí sống của bạn.
Điều tôi đang làm ở đây là đa chiều. Bạn không nhận biết đầy đủ về điều tôi đang cố gắng làm; có lẽ bạn có thể trở nên nhận biết chỉ khi tôi đã ra đi. Tôi đang cố gắng trao cho bạn không phải là hi vọng vào tương lai – bởi vì điều đó đã thất bại – tôi đang cố gắng trao cho bạn hi vọng ở đây bây giờ. Tại sao lại bận tâm về ngày mai?… bởi vì ngày mai không ích gì. Trong nhiều thế kỉ ngày mai đã từng giữ bạn sống kéo lê bằng cách nào đó, và nó đã làm thất bại bạn biết bao nhiêu lần đến mức bây giờ bạn không thể cứ níu bám lấy nó. Điều đó sẽ là ngu xuẩn cực kì. Những người đang níu bám lấy nó vẫn chỉ chứng tỏ rằng họ đang chậm trễ trong tâm trí mình.
Tôi đang cố gắng làm chính khoảnh khắc này được hoàn thành, mãn nguyện sâu sắc đến mức không cần ý chí sống nữa. Ý chí sống là cần tới bởi vì bạn không sống. Ý chí này giữ việc phục hồi bạn: bạn cứ trượt xuống, ý chí này giữ việc phục hồi bạn. Tôi không cố gắng trao cho bạn ý chí sống mới, tôi đơn giản cố gắng dạy bạn sống không có ý chí nào, sống vui vẻ. Chính cái ngày mai mới đầu độc bạn. Quên hôm qua đi, quên ngày mai đi. Đây là ngày của chúng ta – chúng ta mở hội nó và sống nó. Và chỉ bằng việc sống nó bạn sẽ đủ mạnh để cho không có ý chí sống bạn sẽ vẫn có khả năng cưỡng lại mọi loại bệnh tật, mọi thái độ tự tử.
Sống động tràn đầy là một sức mạnh mà bạn không chỉ có thể sống, bạn còn có thể làm cho người khác bốc lửa, bốc cháy nữa.
Điều này đã là một sự kiện nổi tiếng. Khi có bệnh dịch lớn bạn không tự hỏi tại sao các bác sĩ và y tá và những người khác không bị nhiễm bệnh? Họ cũng là con người như bạn, và họ lại còn làm việc quá tải, dễ bị lây nhiễm bởi vì họ liên tục mệt mỏi. Khi có bệnh dịch bạn không thể cứ đòi làm việc năm giờ hay sáu giờ một ngày, và một tuần năm ngày. Bệnh dịch là bệnh dịch; nó không bận tâm tới ngày nghỉ của bạn hay làm quá giờ của bạn. Bạn phải làm việc – mọi người làm việc mười sáu giờ, mười tám giờ, mọi ngày, nhiều tháng. Vậy mà các bác sĩ, y tá, người chữ thập đỏ, họ không bị nhiễm bệnh.
Vấn đề là gì? Tại sao người khác bị nhiễm bệnh? Đây là những loại người như nhau. Nếu chỉ có một chữ thập đỏ trên áo sơ mi của bạn… thế thì hãy đặt chữ thập đỏ lên áo sơ mi của mọi người đi; đặt chữ thập đỏ lên mọi nhà. Nếu chữ thập đỏ ngăn cản việc truyền nhiễm công việc sẽ dễ dàng thế – nhưng điều đó lại không phải là vấn đề.
Không, những người này tham dự quá nhiều vào việc giúp đỡ người khác, họ không có ngày mai nào. Khoảnh khắc này bao hàm thế, họ không có ngày hôm qua. Họ không có thời gian nào để nghĩ hay thậm chí lo nghĩ, “Mình có thể bị nhiễm bệnh.” Sự tham dự của họ… Khi hàng triệu người đang chết, bạn có thể nghĩ về bản thân mình, và cuộc sống mình, và cái chết của mình được không? Toàn bộ năng lượng của bạn đang chuyển ra để giúp mọi người, để làm bất kì điều gì bạn có thể làm. Bạn đã quên mất bản thân mình, và bởi vì bạn đã quên mất bản thân mình nên bạn không thể nào bị nhiễm bệnh. Người có thể bị nhiễm bệnh vắng mặt: người đó quá tham gia vào việc làm điều gì đó, người đó mất đi trong công việc gì đó.
Không thành vấn đề là bạn đang vẽ hay hay đang tạc tượng, hay bạn đang phục vụ người sắp chết – không thành vấn đề bạn đang làm gì, vấn đề là: Bạn có tham dự toàn bộ trong ở đây bây giờ không? Nếu bạn tham dự trong ở đây bây giờ thì bạn hoàn toàn ở ngoài vùng mà việc nhiễm bệnh là có thể. Khi bạn tham gia nhiều thế, cuộc sống bạn trở thành một lực chảy xiết. Và bạn sẽ thấy: thậm chí một bác sĩ lười biếng, trong thời gian dịch bệnh, khi hàng trăm người đang chết, bỗng nhiên quên mất tính lười biếng của mình. Và bác sĩ già bỗng nhiên quên mất tuổi mình…
Chỉ thiền mới có thể xả ra năng lượng của bạn ở đây bây giờ. Và thế thì không có nhu cầu về bất kì hi vọng nào, về bất kì nơi không tưởng nào, về bất kì thiên đường ở bất kì đâu. Mỗi khoảnh khắc đều là thiên đường cho chính nó. Nhưng khi có liên quan tới hạn chế của tôi, tôi không đủ tư cách để nói gì về AIDS cả. Tôi thậm chí chưa bao giờ học một giáo trình nào về cứu giúp đầu tiên. Cho nên xin tha thứ cho việc tôi đi vào trong cái gì đó không phải là công việc của tôi. Nhưng tôi vẫn cứ làm điều đó, và tôi đang tiếp tục làm điều đó.
Xem tiếp Chương 20 – Quay về Mục lục

Chết với chân giá trị

Osho – Từ Thuốc tới Thiền
Chương 18: Chết với chân giá trị



Chết tự nhiên là gì? Đây là câu hỏi có ý nghĩa, và có nhiều điều ngụ ý có thể có trong đó. Điều đơn giản nhất và hiển nhiên nhất là ở chỗ con người chết đi chẳng có nguyên nhân gì: người đó đơn giản trở nên già đi, già hơn, và việc thay đổi từ tuổi già sang cái chết không qua bất kì bệnh tật nào. Cái chết đơn giản là tuổi già tối thượng – mọi thứ trong thân thể bạn, trong não bạn, đều dừng hoạt động. Đây sẽ là ý nghĩa thông thường và hiển nhiên của cái chết tự nhiên.
Nhưng với tôi cái chết tự nhiên có ý nghĩa sâu sắc hơn nhiều: người ta phải sống cuộc sống tự nhiên để đạt tới cái chết tự nhiên. Cái chết tự nhiên là đỉnh điểm của cuộc sống đã được sống một cách tự nhiên, không bất kì cấm đoán nào, không bất kì kìm nén nào – hệt như cách con vật sống, chim chóc sống, cây cối sống, không bất kì chia chẻ nào… cuộc sống buông bỏ, cho phép tự nhiên tuôn chảy qua bạn không có bất kì cản trở nào từ phía bạn, dường như bạn vắng mặt và cuộc sống đang di chuyển theo cách riêng của nó. Thay vì bạn sống cuộc sống, cuộc sống sống bạn, bạn là phụ; thế thì đỉnh điểm sẽ là cái chết tự nhiên. Theo định nghĩa của tôi chỉ người đã thức tỉnh mới có thể chết cái chết tự nhiên; ngoài ra tất cả mọi cái chết đều phi tự nhiên bởi vì tất cả các cuộc sống là phi tự nhiên.
Làm sao bạn có thể đi tới cái chết tự nhiên, khi sống cuộc sống phi tự nhiên? Cái chết sẽ phản ánh tột đỉnh tối thượng, cao trào của toàn bộ cuộc sống bạn. Dưới dạng cô đọng, nó là tất cả những điều bạn đã sống qua. Cho nên chỉ rất ít người trên thế giới mới chết một cách tự nhiên bởi vì chỉ rất ít người đã sống một cách tự nhiên. Huấn luyện của chúng ta không cho phép chúng ta được tự nhiên. Huấn luyện của chúng ta, ngay từ ban đầu, dạy chúng ta rằng chúng ta phải là cái gì đó còn hơn tự nhiên, rằng chỉ là tự nhiên mới là con vật; chúng ta phải là siêu tự nhiên. Và điều đó dường như rất logic. Tất cả các tôn giáo đều đã từng thuyết giảng điều này – rằng là con người có nghĩa là vượt lên trên tự nhiên – và họ đã thuyết phục nhân loại trong hàng thế kỉ để vượt lên trên tự nhiên. Không ai đã thành công trong việc vượt lên trên tự nhiên cả. Tất cả mọi điều họ đã thành công là phá huỷ cái tự nhiên của họ, cái đẹp tự phát, cái hồn nhiên của họ. Con người không cần siêu việt lên trên tự nhiên. Tôi nói với các bạn, con người phải hoàn thành tự nhiên – điều không con vật nào có thể làm được. Đó là khác biệt.
Tôn giáo đã tinh ranh, dối trá và lừa bịp mọi người. Họ đã tạo ra sự phân biệt rằng con vật là tự nhiên còn bạn phải siêu nhiên. Không con vật nào có thể nhịn ăn; bạn không thể thuyết phục bất kì con vật nào rằng nhịn ăn là cái gì đó thiêng liêng. Con vật chỉ biết rằng nó đói, và không có khác biệt gì giữa nhịn ăn và đói cả. Bạn không thể thuyết phục bất kì con vật nào đi ngược lại tự nhiên.
Điều này đã tạo ra một cơ hội cho cái gọi là những người tôn giáo, bởi vì con người có khả năng ít nhất là đấu tranh chống lại tự nhiên. Người đó sẽ không bao giờ thắng lợi cả, nhưng người đó có thể tranh đấu. Và trong tranh đấu người đó sẽ không phá huỷ tự nhiên; người đó sẽ phá huỷ chỉ bản thân mình. Đó là cách con người đã phá huỷ bản thân mình – mọi niềm vui của mình, mọi tình yêu của mình, mọi vĩ đại của mình – và đã không trở thành một cái gì đó cao hơn con vật, mà là một cái gì đó thấp hơn, trong mọi cách có thể. Có lẽ các bạn chưa bao giờ nghĩ về điều đó: không con vật hoang dã nào đồng dục. Chính cái ý tưởng này, và toàn bộ thế giới con vật sẽ phá lên cười. Điều đó đơn giản là xuẩn ngốc! Nhưng trong vườn thú, nơi con cái không có sẵn, con vật biến thành đồng dục do sự cần thiết cực điểm.
Nhưng con người đã biến thế giới này thành vườn bách thú: hàng triệu và hàng triệu người đồng dục, đồng dục nữ, người thú dâm, và đủ thứ tầm thường – đủ mọi loại đồi bại. Và ai chịu trách nhiệm? Người dạy bạn vượt ra ngoài tự nhiên, đạt tới điều thiêng liêng siêu nhiên…
Bất kì khi nào bạn ép buộc điều gì đó, kết quả không định đem lại cải thiện. Trong nhiều lĩnh vực, bởi các tôn giáo khác nhau, điều đó đã được thử để làm cho con người là một cái gì đó trên tự nhiên. Kết quả đã là thất bại, không ngoại lệ nào cả. Bạn được sinh ra như một sinh linh tự nhiên. Bạn không thể nào vượt lên trên bản thân mình. Đấy cũng hệt như là tự nâng mình lên khỏi mặt đất bằng việc kéo chân mình lên. Bạn có thể nhảy lên một chút, nhưng sớm hay muộn bạn rơi trở lại mặt đất, và bạn có thể bị gãy xương. Bạn không thể bay được.
Và đó là điều đã được làm. Mọi người đã cố gắng nâng mình lên trên tự nhiên, điều có nghĩa là trên bản thân mình. Họ không tách khỏi tự nhiên, nhưng ý tưởng này phù hợp với bản ngã của họ: bạn không phải là con vật cho nên bạn phải ở trên tự nhiên; bạn không thể hành xử giống con vật. Mọi người thậm chí đã thử làm con vật không hành xử như con vật; họ đã thử làm cho chúng đi lên cao hơn tự nhiên một chút.
Vào thời Victoria tại England chó được mặc quần áo khi người ta đưa chúng đi dạo. Chó có áo choàng để ngăn cản chúng khỏi tự nhiên, để ngăn cản chúng khỏi ở truồng và trần trụi – điều vốn thích hợp cho con vật. Những loại người này đang cố gắng nâng con chó của mình lên cao hơn con vật chút ít.
Bạn sẽ ngạc nhiên biết rằng trong thời Victoria ở England, thậm chí đến chân ghế cũng được bao bọc – bởi một lí do đơn giản rằng chúng đã được gọi là chân, và chân cần phải được che đậy. Bertrand Russell, người sống gần một thế kỉ – một cuộc sống dài – nhớ lại thời thơ ấu của mình là việc thấy chân của phụ nữ cũng đủ làm kích động dục. Trang phục đã được làm thời đó theo cách chúng che phủ hết cả bàn chân; bạn không thể thấy được bàn chân.
Người ta đã tin, cho dù một trăm năm trước đây, rằng phụ nữ của gia đình hoàng gia không có hai chân. Hoàng gia bằng cách nào đó phải khác với thứ dân, người thường, và không ai thấy – và cũng chẳng có khả năng nào để thấy – liệu chân của họ có tách biệt lẫn nhau không. Nhưng bản ngã… những người hoàng gia này đã không làm điều đó rõ ràng: “Điều này là vô nghĩa, chúng tôi là con người như các bạn vậy.” Bản ngã ngăn cản họ. Nếu mọi người sùng bái họ, thế thì sao phải bận tâm? – vẫn cứ là hoàng gia đi. Đó là một trong những lí do tại sao gia đình hoàng gia không cho phép bất kì ai, người thường, được lấy người trong hoàng gia, bởi vì người đó có thể phơi bầy toàn bộ vấn đề: “Những người này cũng chỉ là con người như mọi người khác; chẳng có gì hoàng gia về họ cả.” Nhưng trong nhiều thế kỉ họ vẫn duy trì cái ý tưởng này.
Tôi cũng muốn bạn khác với con vật, nhưng không theo nghĩa rằng bạn có thể đi cao hơn tự nhiên – không. Bạn có thể đi sâu hơn tự nhiên, bạn có thể tự nhiên hơn con vật. Chúng không được tự do, chúng đang trong cơn mê sâu; chúng không thể nào làm được bất kì điều gì khác hơn điều tổ tiên chúng đã làm từ hàng nghìn năm.
Bạn có thể tự nhiên hơn bất kì con vật nào. Bạn có thể đi vào các chiều sâu không đáy của tự nhiên, và bạn có thể đi lên các đỉnh rất cao của tự nhiên, nhưng bạn sẽ không vượt ra ngoài theo bất kì cách nào. Bạn sẽ trở thành tự nhiên hơn, bạn sẽ trở thành tự nhiên nhiều chiều hơn. Với tôi con người tôn giáo không phải là người ở trên tự nhiên, mà là người hoàn toàn tự nhiên, tràn đầy tự nhiên, người đã thám hiểm tự nhiên theo đủ mọi chiều của nó, người đã không bỏ lại cái gì không được thám hiểm.
Con vật bị tù đày; chúng có một vùng giới hạn của sự hiện hữu. Con người có khả năng, thông minh, tự do để thám hiểm. Và nếu bạn đã thám hiểm tự nhiên một cách toàn bộ, bạn đã về tới nhà – tự nhiên là nhà bạn. Và thế thì cái chết là niềm vui, là lễ hội. Thế thì bạn chết không phàn nàn gì; bạn chết với sự biết ơn sâu sắc, bởi vì cuộc sống đã cho bạn nhiều thế, còn cái chết đơn giản là chiều cao tối thượng của tất cả những điều bạn đã sống.
Cũng giống như trước khi ngọn lửa của cây nến tắt đi nó bùng cháy sáng nhất. Con người tự nhiên, trước khi người đó chết, sống sáng rực trong khoảnh khắc; người đó là tất cả ánh sáng, tất cả chân lí. Với tôi điều này là cái chết tự nhiên. Nhưng nó phải được giành lấy, nó không được trao cho bạn. Cơ hội này được trao cho bạn, nhưng bạn phải thám hiểm, bạn phải giành lấy nó, bạn phải xứng đáng. Thậm chí để thấy cái chết của một người đích thực, chỉ ở gần người đó trong khi người đó chết, bạn sẽ bỗng nhiên được tràn đầy với niềm vui kì lạ. Nước mắt bạn sẽ không phải bởi buồn bã, buồn rầu; chúng sẽ là bởi lòng biết ơn và phúc lạc – bởi vì khi một người chết một cách tự nhiên, việc sống cuộc sống người đó tràn đầy, người đó trải rộng bản thể mình vào trong toàn thể tự nhiên. Những người hiện diện và ở gần người đó đều được tắm… một sự tươi mát bất thần, một làn gió thoảng, một hương thơm mới và một cảm giác mới rằng cái chết không phải là cái gì đó xấu, rằng cái chết không phải là cái gì đó phải sợ, rằng cái chết là cái gì đó phải giành lấy, phải được xứng đáng.
Tôi dạy bạn nghệ thuật của cuộc sống. Nhưng nó cũng có thể được gọi là nghệ thuật của cái chết nữa. Chúng cả hai đều như nhau.
Trong tâm trí phương Tây, ốm bệnh, bệnh tật, đau đớn và cái chết tất cả được nhóm lại – được gói lại thành một gói. Từ đó vấn đề nảy sinh. Cái chết là đẹp; ốm bệnh thì không, đau đớn thì không, bệnh tật thì không đẹp. Cái chết không phải là lưỡi gươm cắt đứt cuộc sống bạn, nó giống như hoa vậy – hoa tối thượng – cái nở ra vào khoảnh khắc chót. Nó là đỉnh cao. Cái chết là hoa trên cây của cuộc sống. Nó không phải là chấm dứt cuộc sống mà là cao trào. Nó là cực thích tối thượng. Chẳng có gì sai trong cái chết cả; nó là đẹp – nhưng người ta cần biết cách sống và cách chết. Có nghệ thuật sống và có nghệ thuật chết; và nghệ thuật thứ hai còn giá trị nhiều hơn nghệ thuật thứ nhất. Nhưng nghệ thuật thứ hai có thể được biết tới chỉ khi bạn đã biết nghệ thuật thứ nhất. Chỉ những người biết cách sống đúng mới biết cách chết đúng. Và thế thì cái chết là cánh cửa tới điều thiêng liêng.
Cho nên, điều đầu tiên: xin giữ cái chết tách rời ra. Nghề y chỉ nghĩ đến ốm yếu, bệnh tật và đau khổ. Họ không cần tranh đấu chống lại cái chết. Điều đó đang tạo ra rắc rối trong tâm trí phương Tây, trong các bệnh viện phương Tây, trong y học phương Tây. Mọi người đang tranh đấu chống lại cái chết. Mọi người gần như sống dật dờ trong bệnh viện, chỉ sống dựa vào thuốc. Họ bị buộc phải sống một cách không cần thiết khi họ đáng sẽ chết một cách tự nhiên. Qua hỗ trợ của thuốc cái chết của họ bị trì hoãn. Họ không còn công dụng gì, cuộc sống không còn công dụng gì cho họ, trò chơi đã hết, họ đã chấm dứt. Bây giờ giữ cho họ sống chỉ làm cho họ đau khổ thêm. Đôi khi họ có thể trong cơn mê, và một người có thể trong cơn mê hàng tháng hay nhiều năm. Nhưng bởi vì có đối nghịch với cái chết nên điều đó đã trở thành vấn đề lớn trong tâm trí phương Tây: phải làm gì khi một người đang trong cơn mê và sẽ không bao giờ khôi phục lại, nhưng có thể được giữ cho sống nhiều năm? Người đó sẽ là cái xác, chỉ là cái xác thở, có thế thôi. Người đó đơn giản sống dật dờ, sẽ không có cuộc sống. Vấn đề là gì? Tại sao không cho phép người đó chết? Có sợ về cái chết. Cái chết là kẻ thù – làm sao lại đầu hàng kẻ thù, cái chết?
Cho nên có tranh luận sôi nổi trong tâm trí y học phương Tây. Phải làm gì? Người ta có nên được phép chết không? Người ta có nên được phép quyết định liệu mình muốn chết không? Gia đình có nên được phép quyết định liệu họ muốn người đó chết hay không? – bởi vì đôi khi người này có thể vô ý thức và không thể quyết định được. Nhưng có quyền giúp ai đó chết đi không? Nỗi sợ lớn nảy sinh trong tâm trí phương Tây. Chết đi sao? Điều đó có nghĩa là bạn đang giết người! Toàn bộ khoa học tồn tại để giúp cho người đó sống. Bây giờ điều này là ngu xuẩn! Cuộc sống trong bản thân nó không có giá trị trừ phi có niềm vui, trừ phi có điệu vũ, trừ phi có cái gì đó sáng tạo, trừ phi có tình yêu – cuộc sống trong bản thân nó là vô nghĩa. Chỉ sống là vô nghĩa. Một điểm sẽ tới khi người ta đã sống, một điểm tới khi chết là tự nhiên, khi chết đi là đẹp. Hệt như khi bạn đã làm xong việc cả ngày, một điểm tới khi bạn rơi vào giấc ngủ; cái chết là một loại giấc ngủ – giấc ngủ sâu hơn. Bạn sẽ được sinh ra lần nữa trong một thân thể mới hơn với máy móc mới hơn, với những tiện nghi mới, với những cơ hội mới, thách thức mới. Thân thể này già rồi và người ta phải bỏ lại nó; nó chỉ là chỗ trú ngụ…
Tại phương Đông chúng ta có cái nhìn khác: cái chết không phải là thù mà là bạn. Cái chết cho bạn nghỉ ngơi. Bạn đã trở nên mệt mỏi, bạn đã sống cuộc sống của mình, bạn đã biết tất cả mọi niềm vui có thể được biết trong cuộc sống, bạn đã đốt cháy toàn bộ cây nến của mình. Bây giờ đi vào trong bóng tối, nghỉ ngơi một chốc và thế rồi bạn có thể được sinh ra lần nữa. Cái chết sẽ làm sống lại bạn lần nữa theo một cách tươi tắn hơn.
Cho nên điều đầu tiên: Cái chết không phải là kẻ thù.
Điều thứ hai: Cái chết là kinh nghiệm lớn nhất trong cuộc sống nếu bạn có thể chết một cách có ý thức. Và bạn có thể chết một cách có ý thức chỉ nếu bạn không sợ nó. Nếu bạn chống lại nó bạn trở nên rất hãi hùng, rất sợ sệt. Khi bạn sợ đến mức mà bạn không thể nào dung thứ được cái sợ đó, có cơ chế tự nhiên trong thân thể, tiết ra thuốc mê vào trong thân thể và bạn trở nên vô ý thức. Có một điểm mà bên ngoài nó khả năng chịu đựng sẽ không thể có được; bạn trở thành vô ý thức. Cho nên hàng triệu người chết đi một cách vô ý thức và bỏ lỡ một khoảnh khắc vĩ đại, vĩ đại nhất trong tất cả các khoảnh khắc. Đó là samadhi, đó là satori, đó là thiền xảy ra cho bạn. Đó là món quà tự nhiên.
Nếu bạn có thể tỉnh táo và bạn có thể thấy rằng bạn không phải là thân thể… Bạn sẽ phải thấy, bởi vì thân thể sẽ biến mất. Chẳng mấy chốc bạn sẽ có khả năng thấy rằng bạn không là thân thể, bạn tách biệt. Thế thì bạn sẽ thấy bạn đang tách ra khỏi tâm trí nữa; thế thì tâm trí sẽ biến mất. Và thế thì bạn sẽ chỉ là ngọn lửa của nhận biết, và đó là phúc lành lớn nhất có đó. Cho nên đừng nghĩ về cái chết như ốm yếu, bệnh tật và đau khổ của con người.
Tự do chọn lựa cái chết của bạn nên được chấp nhận như quyền tập ấm của mọi con người. Một giới hạn có thể được đặt ra cho nó, chẳng hạn, bẩy mươi nhăm tuổi. Sau độ tuổi bẩy mươi nhăm bệnh viện nên sẵn sàng giúp cho bất kì ai muốn gạt bỏ thân thể mình. Mọi bệnh viện nên có một nơi dành cho người sắp chết, và những người đã chọn chết nên được trao cho sự quan tâm và giúp đỡ đặc biệt. Cái chết của họ sẽ đẹp.
Mọi bệnh viện nên có một giáo viên về thiền.
Người sắp chết nên được cho một tháng và sẽ được cho phép… nếu người đó đổi ý kiến người đó có thể quay lại, bởi vì không ai ép buộc người đó. Những người hay xúc động, người muốn tự tử không thể vẫn còn xúc động trong một tháng – xúc động có thể là tạm thời. Phần lớn những người tự tử, nếu họ chờ đợi một thời gian lâu hơn, họ sẽ không tự tử chút nào. Đấy là từ giận dữ, từ ghen tị, từ hận thù hay cái gì đó mà họ quên mất giá trị của cuộc sống.
Toàn bộ vấn đề là ở chỗ các chính khách coi việc chấp nhận chết tự nguyện, có nghĩa là tự tử, không là tội ác. Không, điều đó không có nghĩa như thế. Tự tử vẫn là một tội ác. Chết tự nguyện sẽ là việc cho phép của ban y tế. Việc ở lại một tháng trong bệnh viện – mọi loại giúp đỡ có thể được trao cho người này để trở nên bình thản và yên tĩnh… tất cả bạn bè tới gặp người đó, vợ người đó, con người đó, bởi vì người đó đang đi trên một cuộc hành trình dài. Không có vấn đề ngăn cản người đó – người đó đã sống lâu, và người đó không muốn tiếp tục sống nữa, công việc của người đó đã kết thúc.
Và người đó nên được dạy thiền trong một tháng này, để cho người đó có thể thiền trong khi cái chết tới. Và với cái chết, sự giúp đỡ của thuốc nên được trao cho để cho nó tới như giấc ngủ – dần dần, song song với thiền, giấc ngủ trở thành sâu hơn. Chúng ta có thể thay đổi cái chết của hàng nghìn người thành chứng ngộ. Và không có sợ tự tử, bởi vì người đó không định tự tử; nếu ai đó cố tự tử người đó vẫn sẽ phạm tội ác. Người đó đang yêu cầu việc cho phép. Với việc cho phép của ban y tế… và người đó có thời gian một tháng trong đó người đó có thể thay đổi ý kiến của mình vào bất kì lúc nào. Vào ngày cuối cùng người đó có thể nói, “Tôi không muốn chết” – thế thì người đó có thể về nhà. Không có vấn đề trong đó: đấy là quyết định của người đó.
Ngay bây giờ có một tình huống rất kì lạ trong nhiều nước. Mọi người cố gắng tự tử: nếu họ thành công, thì tốt; nếu họ không thành công, thế thì toà án phạt họ tội chết. Kì lạ thế! – bản thân họ đã làm điều đó. Họ đã bị vướng giữa chừng. Bây giờ trong hai năm việc xử án sẽ diễn ra; chánh án và luật sư sẽ tranh luận, và thế này thế nọ, và cuối cùng người này phải bị treo cổ, lần nữa. Người đó đã làm điều đó ngay chỗ đầu tiên, tự mình! Tại sao lại tất cả những điều vô nghĩa này?
Chết tự nguyện đang trở thành ngày càng cần hơn, bởi vì với tiến bộ y học mọi người đang sống lâu hơn. Các nhà khoa học vẫn chưa bắt gặp bộ xương nào từ năm nghìn năm trước đây của một người quá bốn mươi tuổi khi người đó chết. Năm nghìn năm trước người ta sống lâu nhất không quá bốn mươi tuổi, và trong mười đứa con sinh ra thì chín đứa chết đi trong vòng hai năm – chỉ một đứa sống sót – cho nên cuộc sống có giá trị mênh mông.
Hippocrates đã đưa ra lời thề với nghề y rằng bạn phải giúp đỡ cuộc sống trong mọi trường hợp. Ông ấy không nhận biết – ông ấy không phải là nhà tiên tri – ông ấy đã không có sáng suốt để thấy rằng một ngày có thể tới khi trong mười đứa trẻ, cả mười đều sống sót. Bây giờ điều đó đang xảy ra. Một mặt, chín đứa nữa sống sót; và mặt khác, y học giúp cho mọi người sống lâu hơn – chín mươi tuổi, một trăm tuổi không phải là hiếm. Trong các nước đã phát triển rất dễ tìm ra người chín mươi tuổi hay người một trăm tuổi.
Tại Liên Xô có người đã đạt tới một trăm năm mươi tuổi, và có vài nghìn người đã đạt tới một trăm tám mươi tuổi – và họ vẫn còn làm việc. Nhưng bây giờ cuộc sống đã trở thành nhàm chán. Một trăm tám mươi năm, nghĩ về điều đó, làm cùng một thứ – thậm chí đến xương cũng sẽ đau – và vậy mà họ vẫn không có khả năng chết. Cái chết vẫn dường như là xa xôi – họ vẫn làm việc và mạnh khoẻ. Tại Mĩ có hàng nghìn người trong các bệnh viện chỉ nằm trong giường với đủ mọi loại dụng cụ được nối vào họ. Nhiều người đang dùng máy thở nhân tạo. Phỏng có ích gì nếu bản thân người đó không thể thở được? Bạn trông đợi người đó làm gì? Và tại sao bạn làm cho cả quốc gia nặng gánh bởi con người này khi có nhiều người đang chết trên phố, chết đói?
Ba mươi triệu người ở Mĩ ở ngoài phố không nơi trú ẩn, không thức ăn, không quần áo, và hàng nghìn người đang chiếm các giường bệnh viện, bác sĩ, y tá – công việc của họ, lao động của họ, thuốc men. Mọi người đều biết họ sẽ chết sớm hay muộn, nhưng chừng nào mà bạn vẫn có thể thì bạn vẫn phải giữ họ sống. Họ muốn chết. Họ hét lên là họ muốn chết, nhưng bác sĩ chẳng thể giúp cho điều đó. Những người này chắc chắn là cần một quyền nào đó; họ đang bị buộc phải sống, và theo mọi cách thức bắt buộc là không dân chủ.
Cho nên tôi muốn điều đó là điều rất hợp lí. Làm điều đó bẩy mươi nhăm năm hay tám mươi năm, thế thì cuộc sống được sống đủ. Trẻ con lớn lên… khi bạn tám mươi, con bạn sẽ năm mươi, năm mươi nhăm; họ đang già đi. Bây giờ không có nhu cầu cho bạn để phải bận tâm và lo nghĩ. Bạn nghỉ ngơi; bây giờ bạn đơn giản là gánh nặng, bạn không biết làm cái gì.
Và đó là lí do tại sao người già cáu bẳn thế – bởi vì họ không có việc gì, họ không có bất kì sự kính trọng nào, họ không có bất kì chân giá trị nào. Không ai bận tâm về họ, không ai để ý đến họ. Họ sẵn sàng đánh nhau, giận dữ và hét lên. Đây đơn giản là nỗi thất vọng của họ biểu lộ ra; điều thực là họ muốn chết. Nhưng họ thậm chí không thể nói ra được điều đó. Điều đó là trái giáo lí, điều đó là phi tôn giáo – chính cái ý tưởng về chết.
Họ nên được trao cho tự do, nhưng không chỉ chết; họ nên được trao cho tự do của huấn luyện một tháng về cách chết. Trong huấn luyện đó, thiền nên là phần cơ bản; chăm sóc vật lí nên là một phần cơ bản. Họ nên chết một cách lành mạnh, toàn thể, im lặng, an bình – dần dần trượt sâu vào trong giấc ngủ. Và nếu thiền được nối liền với ngủ thì họ có thể chết được chứng ngộ. Họ có thể biết rằng chỉ thân thể là bị bỏ lại đằng sau, còn họ là một phần của vĩnh hằng.
Cái chết của họ sẽ tốt hơn cái chết thông thường, bởi vì trong cái chết thông thường bạn không có cơ hội trở nên được chứng ngộ. Trong thực tế ngày càng nhiều người sẽ ưa thích chết trong bệnh viện, trong các viện đặc biệt dành cho việc chết nơi mọi thu xếp được tiến hành. Bạn có thể rời bỏ cuộc sống theo cách cực lạc, vui sướng, với cám ơn và biết ơn lớn lao.
Tôi hoàn toàn ủng hộ cho chết tự nguyện với những điều kiện này.
Xem tiếp Chương 19 – Quay về Mục lục